W grudniu ubiegłego roku do Sejmu trafił projekt ustawy prezydenckiej o wzmocnieniu udziału mieszkańców w działaniach samorządu terytorialnego, o współdziałaniu gmin, powiatów i województw oraz o zmianie niektórych ustaw. Szkoda, że afera lekowa, prokuratorska oraz (ponownie) smoleńska przesłoniły ten temat naszym mediom. Moi Drodzy szykują się wielkie zmiany! Ustawa jest napisana przejrzyście i reguluje szereg istotnych dla JST spraw. Mam nadzieję, że Sejm przyjmie ją bez bez zbędnej opieszałości. W tej chwili skupię się na sprawach „gminnych” – powiat może później a województwo zostawiam innym komentatorom.
Cała władza w ręce obywateli?
Może nie do końca, ale nowa Ustawa poważnie ingeruje w kwestię planowania i realizację zadań publicznych z aktywnym udziałem społeczności lokalnej. Poprzez stworzenie nowych instytucji kontroli dystans pomiędzy organami władzy a lokalnymi grupami ulega znacznemu zmniejszeniu. Kilka przykładów:
Konsultacje – na wniosek organu stanowiącego (1/3 radnych), organu wykonawczego (- raczej stricte teoretyczne zagadnienie) oraz na wniosek grupy mieszkańców mogą zostać przeprowadzone konsultacje społeczne w ważnych dla gminy sprawach. Zagadnienie podobne do referendum lokalnego, prawda?Niestety, jak dobrze wiemy, referendum lokalne z racji zasad przeprowadzenia i kryteriów ważności jest rzadko wykorzystywane przez lokalne organizacje. W konsultacjach zakres, tryb, ważność wyników konsultacji uchwala sama gmina (rada miejska) a realizuje urząd miejski. Ustawa daje szerokie pole do wprowadzenia efektywnego narzędzia badania opinii publicznej. Narzędzie to będzie bardzo wygodne dla opozycji, ale – w skrajnych przypadkach -również dla burmistrza, który np.: ma problemy z przeforsowaniem aprobowanej publicznie decyzji (brak porozumienia z Rada Miejską).
Wysłuchanie obywatelskie – w sprawach istotnych dla gminy władza musi wysłuchać obywateli. Ustawa wprowadza pewne i przejrzyste reguły gry. Może w pewien sposób ograniczy to protesty i zrywanie obrad Rady? Zgodnie z Art.10 Wysłuchanie obywatelskie musi zostać przeprowadzone wobec:
1) projektu statutu jednostki samorządu terytorialnego i zmian w statucie;
2) projektu uchwały budżetowej wraz z załączonym projektem uchwały
w sprawie wieloletniego planu finansowego;
3) projektów uchwał w sprawie planowania rozwoju;
4) projektu uchwały rady gminy w sprawie tworzenia, zmiany granic, likwidacji oraz statutów jednostek pomocniczych;
5) projektów uchwał w sprawach udziału mieszkańców w planowaniu
i realizacji zadań publicznych służących zaspokajaniu potrzeb wspólnoty samorządowej.
Władze muszą zorganizować przynajmniej jedno spotkanie publiczne w ramach wysłuchania obywatelskiego.
Obywatelska inicjatywa uchwałodawcza - jedno z najważniejszych (moim zdaniem) zagadnień. Na wniosek grupy inicjatywnej (1% uprawnionych do głosowania mieszkańców, nie mniej jednak niż 100 osób; opisana w Art.15 Ustawy) Rada musi zająć się projektem uchwały. Z pewnymi wyjątkami (nie może ingerować w obowiązkowy zakres uchwałodawczy organów JST uregulowany przez inne ustawy) obszar normotwórczy uchwały jest dosyć szeroki. Grupa inicjatywna dostarcza projekt, a także zajmuje się działaniami informacyjnymi i promującymi zawarte w tymże projekcie rozwiązania. Projekt uchwały, który został złożony i zaakceptowany pod względem formalno-prawnym przez przewodniczącego Rady Gminy (lub powiatu) musi „otrzymać” 15% podpisów mieszkańców (nie mniej niż 600) gminy lub powiatu. Ciekawe, czy uchwała w sprawie upamiętnienia osób lub wydarzeń o istotnym znaczeniu dla Gminy, która regulowałaby samowolę pomnikową uzyskałby aprobatę mieszkańców? Od razu dołączyłbym do takiej grupy inicjatywnej;). Odrębną kwestią jest pytanie, który radny glosowałby przeciw uchwale obywatelskiej, za która „stoi” np.: 3500 szabel?
Działać i współdziałać!
Na koniec zostawiłem wisienkę, która będzie zwieńczeniem naszego obywatelskiego tortu w polewie aktywizacyjnej;) Stowarzyszenia i Komitety aktywności lokalnej to nowy sposób na integrowanie osób o wspólnym celu i zbliżonych poglądach. Stowarzyszenie aktywności lokalnej (Art.24) działa jako stowarzyszenie zwykłe, ma os. prawną i (uwaga!) może przyjmować subwencje, dotacje oraz darowizny. Odpowiedzialność w ramach wydatkowania środków ponoszą solidarnie wszyscy członkowie Stowarzyszenia.
Komitet aktywności lokalnej jest z kolei dobrowolnym i samorządnym zrzeszeniem utworzonym w celu niezarobkowego zrealizowania przedsięwzięcia służącego zaspokojeniu zbiorowych potrzeb lokalnej wspólnoty samorządowej, polegających na realizacji inwestycji i remontów, a w szczególności na budowie, rozbudowie i remontów obiektów.Hmm, brakuje mi tu stawiania pomników, czyżby niedopatrzenie prawników?;)
Jak widzicie zmiany będą spore. To co wymieniłem powyżej to zaledwie ułamek nowych form zrzeszenia i oddziaływania na władze lokalne, tudzież regionalne – pamiętajcie, że Ustawa wprowadza nowe elementy również na poziomie powiatu oraz województwa. Dlaczego Ustawa jest ważna? Ma ona wielkie szanse pozytywnie „namieszać” w dość skostniałym świecie samorządowców. Aktywni obywatele dostają szereg nowych narzędzi, które mogą nie tylko inicjować pozytywne działania, ale również efektywnie patrzeć władzy na ręce. Serdecznie zapraszam do zapoznania się z projektem, jeśli macie uwagi bądź spostrzeżenia zachęcam do komentowania:)Warto dodać, że Ustawa powstała w wyniku prac zespołu ds. samorządu terytorialnego pod przewodnictwem Olgierda Dziekońskiego, jak również przeprowadzonych konsultacji społecznych. Daje to spore gwarancje na wysoką jakość zapisów i obywatelskiego ducha aktu prawnego.